آشنایی با روشهای فعال تدریس( روش پروژه))

آشنایی با روشهای فعال تدریس- روش پروژه

مقدمه :    

اگر حاصل دوره ی تحصیلات مدرسهای، تنها انتقال پارهای از مفاهیم به ذهن دانش آموزان باشد، یعنی  سواد به معنی سنتی که با فراموش شدن آن مفاهیم، حاصل کلیه سال های تحصیلی نیز از دست می رود به همین سبب، باید سعی کنیم علاوه بر مفاهیم پایه، راهی به دانش آموزان نشان دهیم که خودشان بتوانند به دنبال معرفت و دانش مورد نیاز خود بگردند و به یک یادگیرنده ی مادام العمرتبدیل شوند. به همین منظور علاوه بر کسب دانش باید راه و روش یادگیری را هم به آنان بیاموزیم تا میل به یادگیری در آنان تقویت گردد پروژه ی علمی به علت ماهیت هیجان واکتشافی خود، میل به یادگیری را در دانش آموز تقویت می کند و به علت ماهیت فرآیندی خود راه وروش یادگیری را نیز به او می آموزد بنابراین می تواند ابزاری بسیار قوی در خدمت تعلیم و تربیت به معنای واقعی باشد که طبق تعریف یونسکو همانا درک و به کارگیری مفاهیم، مهارت های فرآیندی، نگرش ها و ارزشهایی می باشد که شخص را قادر می سازد دانش و فناوری را با زندگی و فرهنگ جامعهی خویش مرتبط سازد

تعریف پروژه علمی

پروژه ی علمی عبارت است از کوشش علمی انفرادی یا گروهی دانش آموزان در باره یک موضوع معین که آنان ضمن این کوشش هیجان انگیز علمی، کار یک دانشمند را انجام می دهند و نگرش ها و مهارت های علمی او را پیدا می کنند یعنی دانش آموزان سعی می کنند به دقت مشاهده کنند، سوال بپرسند، جمع آوری اطلاعات کنند، فرضیه بسازند، آزمایش کنند و نتایج کار علمی خود را جمع بندی و ارائه نمایند

معرفی روش پروژه:  

یکی از اهداف تعلیم و تربیت در جوامع پیشرفته تکوین شخصیت افراد برای کسب مهارت های اساسی زندگی است .در این زمینه ،ارتقای قدرت مدیریت، برنامه ریزی وکنترل، از محورهای مهم به حساب میآیند و برای نیل به این اهداف، انتخاب روش های فعال تدریس، زمینه های مناسب را فراهم خواهد کرد  

روش پروژه به دلیل داشتن ویژگی های مطلوب، مهارت های مورد نظر را به نحو شایسته ای تقویت می کند . فراگیرندگان مقدمات لازم را فراهم می آورند وبرای انجام دادن پروژه، برنامه ریزی می کنند. سپس برای اجرای صحیح به سازمان دهی آن می پردازند و طبق اهداف وبرنامهی زمانی، کار واگذار شده را شروع می کنند و به پایان می رسانند

اجرای کار عملی( پروژه) مستلزم بررسی، جمع آوری اطلاعات، انتخاب راهبردهای مناسب و سپس اجرای روش حل مسئله است و فراگیران در موقعیت خارج از کلاس و مدرسه و در عرصه های واقعی زندگی به فعالیت می پردازند که به نحو مطلوبی، آموخته های مدرسهای خود را به زندگی واقعی نزدیک می کنند و موقعیت های زندگی، تجلیگاه اهداف آموزش و پرورشی می شود. بنابر این، علایق وانگیزههای درونی فراگیرندگان افزایش می یابد 

کار بررسی در پروژه، معمولاً به وسیله ی گروه های کوچک (3 تا 4 نفری ،6 تا 8 نفری، حتی همهی دانش آموزان ) در کلاس درس صورت می گیرد . انجام پروژه به وسیله ی یک دانش فرد به طور مستقل ، اگر چه معنی ندارد ، ولی چندان مطلوب هم نیست . کلید پروژه هنگامی قفل مسائل را باز می کند که کوشش های جمعی دانش آموزان با بهره گیری از شیوه های مشارکت جویانه ی یادگیری، آگاهانه وعمدی واز طریق انجام فعالیت های عملی مبتنی بر همکاری وتعاون گروهی شکل گیرد .رئیس دانا -1381

ویژگی های روش پروژه:

1- کار تهیه ی پروژه تا حدودی نظیر فعالیت دانش آموزان در واحدهای کار است. ولی در هر پروژه، ابتدا ارتباط آن با عواملی که باید مورد مطالعه قرار گیرد، مشخص می شود.

2 . این روش یادگیرنده را به طور منظم با اجرای مرحله به مرحله کار آشنا می کند واین نظم ، کنترل مرحله ای نیز دارد .

3 . از آن جا که دانش آموزان با توجه به علایق خود موضوعی را انتخاب می کنندو تحمیلی نیست، پس در مراحل تحقیق و بررسی نیز فعالانه شرکت میجویند و می توانند کلیه ی اطلاعات به دست آمده رادر جلسات گروه مطرح کنند و به تصویب برسانند و نظر معلم یا معلمان خویش را نیز جویا شوند .

4. در این روش ، یادگیری عمیق است و برای آن، انگیزه ی کافی وجود دارد و پیشرفت دانش آموزان ،بسیار زیاد و کاملاً محسوس است .

5 . دانش آموزان اعتماد به نفس پیدا می کنند و بین آنان و معلم رابطهی صحیح آموزشی برقرار می شود .

6 . بسیاری از رفتارهای اجتماعی نظیر همکاری، تعاون ،احساس مسئولیت ، انضباط در کار وفعالیت، بردباری وصبر برای انجام دادن فعالیت ها، تحمل عقاید مخالف و... در دانش آموزان تقویت می گردد .

7 . دانش آموزان مهارت های اساسی تحقیق و پژوهش و کارهای اجرایی مانند مصاحبه، آزمایش، محاسبه، تصمیمگیری و اجرا را میآموزند.

8 . توانایی های گوناگون در دانش آموزان ایجاد می شود وفرصت پرورش آنها به دست می آید. برای مثال،دانش آموزی در گزارش نویسی پیشرفت می کند ودانش آموزی دیگر، که توانایی پیاده کردن طرحی در عمل دارد،این توانایی را در خود پرورش می دهد.

9 . بسیاری ازدشواری های تربیتی در ضمن اجرای این روش برطرف میگردد. از جمله :

* میان دروس نظری وزندگی واقعی ارتباط برقرار می شود .

* دانش آموز محور فعالیت های آموزشی و تربیتی است.

* به تفاوت های فردی دانش آموزان توجه می شود؛زیرا هرکس با توجه به توانایی های خود در طرح واجرای فعالیت شرکت دارد.

* میان مواد درسی ارتباط منطقی برقرار می شود و کاربرد مواد درسی مصداق می یابد.

* بسیاری از مسائل تربیتی مانند همکاری،مشارکت و از این قبیل آموزش داده می شود.

* بین معلم و دانش آموز وبین خود دانش آموزان تعامل برقرار می شود.

مراحل روش پروژه

مرحله اول: تعیین موضوع و هدف:  

هر فعالیتی باید برای حصول به هدفی طراحی شود. در این روش معلمان یا شاگردان هدف اجرا را مشخص می کنند. برای اینکه شاگردان از روی میل وعلاقه به فعالیت بپردازند، معلم باید با استفاده از اصول روان شناسی، به تعیین اهداف بپردازد. دانش آموزان نیز باید برای نیل  به مقصود بکوشند. بدیهی است که اگر میل و کششی برای اجرای فعالیت وجود نداشته باشد، این روش بر تکلیف های روزمره  امتیازی نخواهد داشت و ممکن است شاگردان، بدون این که نتایج  تربیتی مورد نظر حاصل شود، کاری را به منزله تکلیف انجام  دهند. برای تعیین موضوع پروژه چند ملاک به شرح زیر می توان در نظر گرفت

الف) عنوان و یا موضوع پروژه باید به تجربه های روزمره دانش آموزان کاملاً نزدیک و هماهنگ باشد. حداقل یک یا چند نفر از دانش آموزان گروه پروژه باید نسبت به عنوان و موضوع آشنایی نسبی داشته باشند

ب) موضوع یا عنوان

  پروژه باید به گونه ای باشد که علاوه برضرورت  به کارگیری 

مهارت های خواندن و نوشتن از جانب دانش آموزان، نیازمند به کارگیری آموخته ها و تجارب، به صورت تلفیقی، از زمینه های دیگر مثل علوم تجربی ،علوم اجتماعی، ریاضیات و هنر نیز باشد.

ج) گستره ی موضوع پروژه باید به اندازه ای باشد که نیاز مند حداقل یک هفته کار برای سر و سامان دادن به آن از جانب گروه باشد.

د) با استفاده از امکانات و شرایط موجود محلی ومنطقه ای، کاربر روی موضوع به خوبی شکل می گیرد.

بعد از انتخاب موضوع، معلم با طرح سؤالات مناسب از طریق بارش مغزی سعی می کند، ابعاد کار پروژه ای در هر یک از موضوعات انتخاب شده را بنمایاند. در این مرحله هم چنین، پیش دانسته ها، تجارب گذشته ی دانش آموزان در موضوع پروژه ، بازیابی و باز خوانی ذهنی می شود.

مرحله دوم: ارائه طرح

مهم ترین قسمت این روش، بحث وتفکر درباره ی تنظیم طرح است. معلمان باید فرصت بدهند که دانش آموزان با اندیشه وذوق خود، طرح و برنامه ی اجرایی فعالیتی را تهیه کنند و ارائه دهند. سپس باید طرح اولیه ی دانش آموزان را بررسی کنند و در مواردی که صلاح میدانند، به منظور جلوگیری از اشتباهات احتمالی، اصلاحات لازم را به عمل آورند.

مرحله سوم: اجرا

این مرحله شامل کار در میدان عمل است. معمولاً دانش آموزان از فعالیت کردن واجرایبرنامه هایی که خود تدوین کرده اند، لذت زیادی می برند. گاهی لازمهی انجام کار رفتن به جایی، مصاحبه با شخصی، خرید وسایلی، ساخت ابزارهایی یا دست کاری اشیاء و وقایعی است که با موضوع پروژه مرتبط هستند. مشاهده،طراحی ، ساخت مدل، اکتشاف، پیش بینی، فرضیه سازی،بحث وگفت وگو وشکل دادن به نتایج کوششها از جمله فعالیت های این مرحله به شمار می روند. معلم وظیفه دارد با دقت رسیدگی کند که وسایل لازم برای آغاز کارفراهم آمده است. همچنین کسب مهارت درتقسیم وظایف و پذیرش مسئولیت برحسب توانایی و قابلیت افراد در گروه، رهبری و تعاون در انجام کارهای جمعی از هدف های مهم این مرحله است. معلمان باید به دقت پیشرفت کار را در این مرحله مورد توجه قرار دهند ومراقب باشند که شاگردان از برنامه و طرح اصلی دور نشوند. هیچ طرحی نباید نا تمام بماند.

مرحله چهارم :قضاوت وارزشیابی    

در پایان اجرای طرح یا پروژه، باید کارها و فعالیت های انجام شده را ارزش یابی کرد و قضاوت را بر اساس آن استوار ساخت. در این مرحله دانش آموزان ابتدا در گروه های خود و سپس در جمع کلاس به ارائه یا نمایش کارهای انجام شده می پردازند. نتایج کار خود را ارائه داده یا در مورد چگونگی ابزارها و اشیاء دست ساخته خود توضیح میدهندو چگونگی همکاری گروهی و نیز دریافت ها و نتایج حاصل از کوششهای خود را به بحث وقضاوت می گذارند. ارزش یابی صحیح وقضاوت درست در مورد هر فعالیتی، سبب اصلاح و تکمیل آن می شود. بدیهی است انتقادات درست از بطن ارزشیابیهای دقیق بیرون می آیند و در اصلاح ، تکمیل شخصیت و سازندگی دانش آموزان با کسب مهارت قضاوت و توانایی ارزشیابی کار دیگران  و نقد درست کارها بسیار مؤثرند.

نکات مورد توجه در روش پروژه:

1- کارهای پروژهای به هیچ وجه نباید تمام ابعاد برنامه درسی را در بربگیرد. این روش یک شیوه تکمیلی در کنار سایر شیوه های آموزشی و به صورت بخشی نظام مند از آموزش، به طور رسمی در دوره های آموزشی عمومی پایه (ابتدایی و راهنمایی ) و به طور غیر رسمی در دورههای آموزشی دبیرستان به کار گرفته شود.(کارتر 1994)

2- پروژه موضوع درسی مستقلی مثل ریاضیات، علوم،حرفه وفن، یا سایر درس ها نیست؛ بلکه وسیله ای است که زمینه ی کاربرد مفاهیم ریاضی وعلوم تجربی و حرفه و فن و سایر دروس و ایجاد مهارت های لازم در آن زمینهها را فراهم می کند.

3 - پروژه نباید به صورت  یک کار اضافی  و به منزله عاملی  کمکی در ادراک مفاهیم و کسب دانش عملی در نظر گرفته شود؛ بلکه باید جزیی جدایی ناپذیر از روش های تحقیق وهدف های برنامه درسی در فرآیند یاددهی - یادگیری تلقی شود.کار پروژه برای دانش آموزان بزرگ تر که خواندن ونوشتن را می دانند ، می توانند وسیلهای برای کسب احساس مسئولیت ، تصمیم گیری ، ارزیابی و انتخاب و پی گیری علایق باشد. برای دانش آموزان پایه های پایین تر که هنوز نمی توانند خوب بخوانند یا بنویسند، هدایت و راهنمایی معلم در انجام کارهای پروژهای ضروری است.

4 - انتخاب نوع فعالیت های قابل عمل در کارهای پروژه ای ، بیشتر به سن دانش آموزان بستگی دارد. معمولاً، طراحی و رسم، نوشتن، خواندن، ثبت مشاهدات و نتایج مصاحبههای انجام شده به صورت شرح ،نمودار و جدول از فعالیت های عمومی است . طراحی وساخت بعضی وسایل وابزارها ، تهیهی نقشه کار ابزارها ،سر هم کردن اجزای یک وسیله،ارائه ی نمایش با موضوعی خاص، ترتیب کارگاه و نمایشگاه و امثال آن ازفعالیتهای خاص است که متناسب با سن دانش آموز و موضوع مورد یادگیری و با توجه به امکانات و شرایط کلاسی ، مدرسهای و محلی و منطقهای قابل اعمال هستند . شرایط و امکانات موجود محلی و منطقهای ممکن است زمینه های بسیار مناسبی برای انتخاب نوع فعالیت باشند.

5- موضوعات کار پروژه ای معمولاً شامل کار بر روی  جزئی  یا  بخشی  از یک  مفهوم یا عنوان  وسیع است  مثل  ماهیان پرورشی یابیماریهای واگیر محلی ویاانواع درختان باغبانی  و صدها موضوع دیگر است.

6- فعالیت پروژهای عبارت از درگیری عملی دانش آموزان با پدیده ای واقعی است ، به نحوی که بتواند از طریق عمل به پاسخ سؤال های قابل طرح در موضوع مورد بررسی برسند و نه فقط از طریق بررسی مطالعهای و کتابخانه ای .

7- فعالیت پروژه ای باید دانش آموزان را باطرح سؤالات از نوع  اشیاء چگونه کار میکنند؟،کارگران یا متخصصان چگونه عمل می کنند؟ ،  چه وسایلی و به چه ترتیب برای انجام کار باید به کار گرفته باشند ؟  مواجه کند .

8- در روش پروژه بر کار گروهی شاگردان ، همکاری با یکدیگر و مساعدت در یادگیری ، بهره گیری از یکدیگر ومشارکت در گرد آوری ، ساخت ، تحلیل و تفسیر اطلاعات تاکید میشود.

9- در پروژه به منظور ارتقای کیفیت کار یاد گیری و ایجاد قابلیت های دانش پژوهی بر استفاده از فناوری مبنایی و همیشگی تاکید می شود.

10- در روش پروژه پیروی از موقعیت ، شرایط ، رغبت ،آمادگی دانش آموزان و یادگیری در هم تنیده مورد توجه جدی است.

11- در روش پروژه فرآیند و نتایج ، هر دو مورد توجه قرار می گیرند، بنابراین ارزش یابی قابلیت ها ، توانایی ها و پیشرفت ها به صورت تکوینی مورد نظر است.

12- در روش پروژه دانش آموزان خود باید وظایف و مسئولیت های خویش را تعریف و با پیروی از ملاکها و برنامههای خودساخته به هدفهای کوتاه مدت و بلند مدت دست یابند.

13-به منظور استفاده بهتر از طرح واحد کار (پروژه) معلم باید :

الف : در شروع سال تحصیلی فهرست کاملی از موضوعاتی که دانشآموزان باید به صورت پروژه انجام دهند تهیه کند.

ب : زمان اختصاص یافته برای اجرای هر پروژه را به نحوی انتخاب و تنظیم  نماید که 

فعالیت در زمان ( فصل )مشخص و مناسب به اتمام برسد.

ج: دانش آموزانی را که علاقمند  نیستند ، به هیچ وجه مجبور به  فعالیت پروژه ای ننماید و تکلیف دیگری برای آن ها مشخص نماید.

د : برای ارائه گزارش های پروژه برنامهریزی کند تا هر واحد کار (پروژه) در ارتباط با 

درس هفتگی عرضه شود.

هـ : در اجرای واحد کار، در تقسیم کار بین افراد هر گروه و انجام فعالیتها نظارت ضمنی داشته باشد.

و : نمره پروژه را در ارزش یابی و ارتقاء دانش آموزان دخالت دهد.

نمونه و انواع پروژه های علمی:

1- جمع آوری نمونه همراه با طبقه بندی

یک پروژه جمع آوری شامل مجموعهای از اشیاء می شود که بر اساس شباهت ها و تفاوت ها گروه بندی شده و بر چسب خورده باشند.

مثال:جمع آوری و طبقه بندی مجموعهای از برگ ها

2- دستگاه( مدل)

یک پروژه مدل سازی شامل ساخت اشیاء برای توضیح چرایی یا چگونگی ساختمان آنهاست. مثال: ساخت مدلی از دانه و معرفی اجزای آن ( پوسته، اندوخته و گیاهک)

3- نمایش

یک پروژه نمایش شامل استفاده از اشیاء برای نمایش چرایی یا چگونگی عملکرد یک دستگاه و تبیین اصول علمی حاکم بر آنهاست. مثال: نمایش حرکت مواد درون ساقه کرفس با استفاده از محلول های رنگی

4- تحقیق

یک پروژه تحقیق شامل بررسی جزئیات بیشتر در باره موضوع پروژه و توضیح و تفسیر جوانب مختلف آن می شود. این جزئیات را می توان از طریق مشاهده مستقیم و یا از طریق منابع مختلف اطلاعاتی به دست آورد. مثال: تحقیق در مورد گیاهان دارویی ایران و محل رویش آنها

 

 آزمایش

یک پروژه آزمایش، طرح وآزمودن سؤالی است که شما هنوز جواب آن را نمی دانید لذا به کارگیری روش علمی و انجام آزمایش برای کشف جواب آن سؤال از ضروریات این نوع پروژه است. مثال: آیا نورهای رنگی مختلف به یک اندازه بر رشد گیاه مؤثرند؟

در اکثر دروس و پایه های تحصیلی می توان از روش واحد کار یاپروژه استفاده کرد.

+نوشته شده در ساعت توسط مدیر